SƠ CỨU KHI BỊ BỎNG

SƠ CỨU KHI BỊ BỎNG

Bỏng là một tai nạn thường gặp trong cuộc sống đời thường, có thể gặp cả ở người lớn và trẻ em. Bỏng không những gây ảnh hưởng tổn hại trước mắt tới sức khỏe mà còn để lại những hậu quả lâu dài, đặc biệt ở trẻ em.

       Vì vậy, nếu được sơ cứu đúng cách sẽ hỗ trợ rất nhiều trong quá trình phục hồi và điều trị  vết thương, giảm đau đớn, rút ngắn thời gian chữa trị, hạn chế các di chứng hoặc hậu quả có thể xảy ra.

1. SƠ CỨU KHI BỊ BỎNG LỬA

Để sơ cứu khi bị bỏng thì việc đầu tiên cần làm là phải loại bỏ nguyên nhân, đưa người bị nạn tránh xa nguồn gây bỏng hoặc khu vực xảy ra tai nạn.

Riêng với sơ cứu khi bị bỏng lửa, bước đầu nên sử dụng cát, nước hoặc áo khoác, áo choàng, chăn hay mảnh vải lớn… dập lửa đang cháy.

  • Giữ cho người bị nạn không hốt hoảng chạy quanh vì bất cứ chuyển động nào lúc này cũng sẽ là cơ hội cho lửa bắt cháy nhiều hơn.
  • Xé bỏ phần quần áo đang bị cháy  hoặc dùng một cái áo lớn, tấm chăn lớn chất liệu thô, hay len, dạ để bọc người bị nạn và dập lửa, không dùng chất liệu nilon dễ cháy.
  • Để người đó lăn trên sàn cho lửa tắt hẳn. Dội nước lên người hoặc bằng một loại chất lỏng không bắt cháy nếu có.
  • Đặc biệt, không cởi đồ người bị nạn ra. Quần áo lúc đó có thể bị sát vào da, việc cởi đồ ra sẽ khiến lửa có cơ hội tiếp xúc da và càng gây thương tổn nhiều hơn.
Sơ cứu khi bị bỏng lửa

Sau đó tiếp tục sơ cứu theo các bước sau:

  • Nhanh chóng đưa vùng da bị bỏng ngâm vào nước nguội sạch để vệ sinh vết thương tránh nhiễm khuẩn, sau đó xả nhẹ nước mát trong vòng ít nhất 15 phút. Việc này giúp vết thương được dịu đi, tránh đau rát, sưng tấy, vết bỏng cũng sẽ không bị ăn sâu tiếp nữa. Chỉ nên dùng nước mát chứ không nên chườm bằng đá hoặc nước đá, do tiếp xúc trực tiếp bằng đá lạnh có thể khiến vết thương trở nên tệ hơn.
  • Sử dụng gạc sạch, vô khuẩn hoặc miếng vải nhỏ sạch để băng vùng da bị bỏng, tránh tiếp xúc bụi bẩn lên vết bỏng.
  • Đưa tới bệnh viện ngay đối với các vết bỏng nặng, rộng và sâu
  • Nếu bị bỏng nặng, hãy cho họ uống nước liên tục, đặc biệt là các loại nước khoáng hoặc muối Oresol.
  • Trường hợp bỏng nhẹ và diện tích bỏng nhỏ, bạn vẫn có thể tự chăm sóc, điều trị tại nhà. Vùng da bị bỏng có khả năng tự liền, còn trường hợp vết bỏng có diện tích lớn, bỏng nặng hơn, nên sơ cứu cơ bản ban đầu rồi nhanh chóng chuyển người bị bỏng tới cơ sở, trung tâm y tế nơi gần nhất kịp thời điều trị.

2. BỎNG NƯỚC SÔI – DẦU ĂN – BỎNG NHIỆT

Bỏng nhiệt được chia thành bỏng nóng và bỏng lạnh. Bỏng nóng thường do các tác nhân như nước sôi, dầu ăn, bỏng bô, thanh sắt…đước sơ cứu như sau:

  • Bước 1: Loại trừ tiếp xúc với tác nhân gây bỏng càng sớm càng tốt

Nhanh chóng loại bỏ tác nhân gây bỏng ra khỏi nạn nhân, cởi bỏ quần áo thấm đẫm nước sôi, dầu ăn … Đồng thời tiến hành cấp cứu toàn thân như: khi có ngừng tuần hoàn, đa chấn thương kèm theo, suy hô hấp do bỏng đường thở.

  • Bước 2: Nhanh chóng ngâm rửa vùng cơ thể bị bỏng vào nước sạch

Thời điểm ngâm rửa bằng nước mát càng sớm càng tốt, tốt nhất trong 30 phút từ sau khi bị bỏng. Sau khoảng thời gian trên, việc ngâm rửa ít có tác dụng.

Nước để ngâm rửa yêu cầu là nước sạch, nhiệt độ tiêu chuẩn là từ 16-20 độ C. Tuy nhiên vì là cấp cứu nên cần tận dụng nguồn nước sẵn có ngay tại nơi bị nạn. Lựa chọn nguồn nước sạch nếu có như nước đun sôi để nguội, nước máy, nước mưa, nước giếng khoan…

Không dùng nước đá gây nhiễm lạnh cho nạn nhân. Không dùng nước ấm, có nhiệt độ cao hơn vì ít có tác dụng hạ nhiệt và giảm đau. Một dấu hiệu cho thấy nhiệt độ nguồn nước phù hợp là nạn nhân thấy giảm đau ngay khi ngâm hoặc trẻ em giảm cường độ khóc hoặc không khóc nữa.

Có thể ngâm rửa phần bị bỏng dưới vòi nước chảy hoặc ngâm trong chậu nước mát hoặc đắp thay đổi bằng khăn ướt dội rửa liên tục nước sạch lên vùng bỏng.

Kết hợp nhanh chóng cởi bỏ quần áo chật, nhẫn, đồng hồ trước khi phần cơ thể bị bỏng sưng nề. Vừa ngâm rửa vừa rửa sạch dị vật hoặc tác nhân khác gây bỏng còn bám dính trên bề mặt.

Thời gian ngâm rửa từ 15 – 30 – 45 phút (thường tới khi hết đau rát). Không làm trợt vỡ vòm nốt phỏng.

Giữ ấm phần cơ thể không bị bỏng. Đối với trẻ em, người già, khi thời tiết lạnh nên giảm bớt thời gian ngâm rửa đề phòng nhiễm lạnh.

Sơ cứu khi bị bỏng nước sôi - ngâm rửa phần bị bỏng dưới vòi nước
  • Bước 3: Che phủ tạm thời vết bỏng

Che phủ vùng bỏng bằng vật liệu sạch: gạc y tế, khăn mặt, khăn tay, vải màn, … sạch để quấn phủ lên, sau đó băng ép nhẹ bằng băng sạch. Với vùng mặt và sinh dục chỉ cần phủ một lớp gạc. Tránh băng quá chặt gây chèn ép vùng bỏng.

  • Bước 4: Bù nước, điện giải sau bỏng

Cho uống nước Oresol nếu nạn nhân không nôn, không chướng bụng, vẫn tỉnh táo. Có thể cho uống nước chè đường ấm, nước cháo loãng, nước hoa quả, cho trẻ bú bình thường.

  • Bước 5: Nhanh chóng vận chuyển nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất để được chăm sóc chuyên môn

Chú ý nếu bệnh nhân bỏng nặng cần vận chuyển bằng cáng, bằng ô tô. Nếu bỏng kết hợp với chấn thương, gãy xương cần cố định tạm thời vùng chấn thương và xương bị gãy trước khi vận chuyển. Nếu bỏng kèm theo chấn thương cột sống: vận chuyển bệnh nhân trên ván cứng, cố định đầu.

Các bước sơ cứu khi bị bỏng nước sôi, dầu ăn

3. BỎNG LẠNH

Nguyên nhân phổ biến nhất gây ra bỏng là do tiếp xúc với điều kiện thời tiết lạnh, tiếp xúc trực tiếp với nước đá, kim loại lạnh hoặc các chất lỏng rất lạnh.

Các triệu chứng giúp nhận biết da khi bỏng lạnh bao gồm:

  • Quan sát thấy da chuyển màu trắng, nhợt nhạt hay màu xám hoặc trắng xanh
  • Sờ thấy bề mặt da lạnh và có mật độ cứng
  • Cảm giác tê buốt tại chỗ
  • Mất cảm giác nông và cảm giác sâu ở một bộ phận trên cơ thể
  • Các lớp da bị lột và bong tróc
  • Xuất hiện các vết phồng rộp trong suốt trên da hoặc chứa đầy máu
  • Da chuyển sang màu đen – đây là tình trạng nghiêm trọng, có thể da đã bị hoại tử do thiếu máu nuôi tại chỗ
Sơ cứu khi bị bỏng lạnh

Nếu có bất kỳ triệu chứng nào nghi ngờ bỏng lạnh nêu trên, những việc cần làm như sau:

  • Đến bệnh viện càng sớm càng tốt!
  • Bảo vệ vùng da bị ảnh hưởng khỏi bị tổn thương thêm bằng cách quấn lại trong nhiều lớp quần áo khô, chăn ấm, khăn tắm hoặc thậm chí là giấy báo.
  • Nếu không thể đến bệnh viện sớm hoặc các triệu chứng rất nhẹ, hãy bắt đầu chườm ấm và băng lại vùng bị ảnh hưởng. Cách chườm ấm là sử dụng nước ấm, đặt phần da bị ảnh hưởng vào nước ấm 37-39°C, tránh dùng nước có nhiệt độ cao hơn vì dễ gây kích ứng da hay gây tổn thương da thêm.
  • Di chuyển người bị nạn đến một môi trường ấm áp hơn. Nẹp hoặc lót đệm cho khu vực da bị ảnh hưởng để giảm thiểu những chấn thương có thể xảy ra trong quá trình di chuyển.

Để tình trạng bỏng lạnh không trở nên tồi tệ hơn bạn cần lưu ý:

  • Đừng làm nóng vùng da bị ảnh hưởng một cách thô bạo vì sẽ tăng tổn thương cho da
  • Không chà xát phần da bị ảnh hưởng bằng tay hoặc bất cứ thứ gì khác vì ma sát cũng sẽ làm tăng thiệt hại cho các mô.
  • Không làm nóng da bằng cách sử dụng bếp, lò sưởi, lửa trần vì da đang rất nhạy cảm và có thể dễ bị bỏng.
  • Không hút thuốc hoặc uống rượu. Những điều này ảnh hưởng đến các mạch máu và lưu thông máu đến khu vực bị tổn thương.
  • Nếu vùng bỏng lạnh là chân thì đừng đi lại trên hai chân. Điều này có thể làm tăng tổn thương mô.
  • Đối với bỏng lạnh có phồng rộp, bạn không được làm bể vết rộp. Thay vào đó, hãy dùng băng gạc khô, sạch để băng vùng da bị phồng rộp và gọi cấp cứu.

4. BỎNG DO ĐIỆN, SÉT ĐÁNH

Ngắt nguồn điện trước khi sơ cứu - Bỏng do điện hoặc sét đánh

Những chú ý quan trọng khi cấp cứu bỏng do điện:

Nhanh chóng cắt hoặc đẩy nạn nhân khỏi tiếp xúc với nguồn điện.

Không được dùng tay không chạm vào người nạn nhân đến khi cắt được nguồn điện.

Khi nạn nhân ngừng thở, ngừng tim: cấp cứu ngay lập tức tại nơi xảy ra tai nạn, bằng cách ép tim ngoài lồng ngực kết hợp hô hấp nhân tạo.

Việc xử trí vết bỏng chỉ tiến hành khi nạn nhân có mạch đập, thở trở lại. Có thể dùng gạc, khăn mặt, khăn tay, vải màn, … sạch để che phủ.

Vận chuyển bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất theo dõi đến khi ổn định mới xử lý vết thương bỏng.

5. BỎNG DO HÓA CHẤT, VÔI, AXIT, BASE

Trong đời sống có thể gặp bỏng do hóa chất base như xút (NaOH), đặc biệt hay gặp bỏng do vôi tôi nóng hoặc các chất acid như acid sulfuric.

Bỏng do hoá chất thường nặng hơn bỏng nhiệt và cách Sơ cứu tương tự như bỏng nhiệt tuy nhiên cần thêm việc trung hòa tác nhân gây bỏng bằng acid nhẹ đối với bỏng kiềm và bằng kiềm nhẹ đối với bỏng acid.

Thao tác này chỉ tiến hành sau khi đã ngâm rửa vết bỏng bằng nước sạch. Nếu trung hòa ngay có thể làm nặng thêm tổn thương do phản ứng sinh nhiệt. Trong bất kỳ trường hợp nào, không được dùng base hoặc acid mạnh. Cụ thể:

Với bỏng do kiềm, vôi tôi: có thể dùng nước vắt chanh, dấm ăn, nên dùng các dung dịch đường (Glucose, đường ăn, đường mía, …) do dễ kiếm và dùng được với khối lượng lớn.

Với bỏng do acid: dùng nước xà phòng hoặc Natri bicarbonate 2-3%, nếu không có thì dùng nước vôi trong để rửa.

Nếu bỏng vùng mắt thì nên rửa bằng nước sạch trong 20 phút sau đó đưa đến cơ sở y tế gần nhất để cấp cứu.

SƠ CỨU KHI BỊ BỎNG DO HÓA CHẤT, VÔI, AXIT, KIỀM

6. CÁC LƯU Ý

  • Quan niệm cho rằng bôi ngay kem đánh răng lên vết bỏng sẽ khỏi nhanh là lầm tưởng của nhiều người, làm vậy sẽ chỉ khiến vết thương ngay lúc đó trở nên tệ hơn, có khả năng viêm nhiễm nhiều hơn.
  • Chỉ nên dùng nước mát chứ không nên chườm bằng đá hoặc nước đá lên vết thương, tiếp xúc trực tiếp bằng đá lạnh có thể khiến vết thương trở nên tệ hơn, vì đột ngột gặp lạnh sẽ khiến biểu bì da co rút lại, vết bỏng sẽ càng lâu khỏi và dễ viêm loét.( Không dùng nước đối với trường hợp bỏng vôi)
  • Trường hợp vùng da bỏng có diện tích lớn thì không nên cởi quần áo, sự va quệt vào vết thương có thể làm nhiễm trùng hay đau rát, nên sử dụng kéo nhanh chóng cắt lớp quần áo dính vào vết thương ra.
  • Cẩn thận tháo bỏ tư trang, mọi vật cứng xung quanh vùng bị bỏng như vòng, quần, áo, giày hay dép,… để tránh sưng nề vết thương.
  • Tuyệt đối vết bỏng phải được giữ vệ sinh, không bôi kem đánh răng hay bất cứ loại thuốc bôi nào trực tiếp lên, có thể sẽ gây nhiễm trùng. Tiến hành sơ cứu ban đầu sai cách cách có thể làm tình trạng vết bỏng bị nặng thêm, khó khăn hơn trong việc điều trị.
  • Trường hợp nguy hiểm xảy ra khiến trẻ bị bỏng, con luống cuống và hoảng loạn không thể tự xử lý, lúc bấy giờ cha mẹ, người thân cần giữ bình tĩnh và nhanh chóng tiến hành sơ cứu cho con, giữ yên con và tránh để con sốc sẽ khiến tình trạng bỏng tệ hơn.
  • Không tự ý chọc vỡ các bóng nước để tránh bị nhiễm trùng do vi khuẩn
  • Trong cuốc sống hàng ngày, nếu cần phải sử dụng túi đá để chườm lạnh, hãy chỉ sử dụng trong tối đa 15 phút sau mỗi 1 đến 2 giờ để tránh bị bỏng lạnh.
Các lưu ý khi xử lý vết bỏng

7. PHÒNG TRÁNH BỎNG

Để có thể phòng tránh tối đa nguy cơ bỏng mỗi người nên cẩn thận trong khi làm việc, đồng thời tránh xa những nơi có nguy cơ gây tai nạn bỏng. Đặc biệt nhà có trẻ nhỏ – đối tượng mà dễ bị bỏng nhất càng cần lưu ý hơn, vì thường các trường hợp xảy ra bỏng thường xuất hiện ở nhà, trong sinh hoạt chung hàng ngày.

  • Trẻ nhỏ cần tránh xa khu vực bếp núc, nơi chứa bình ga, phích nước… những đồ đạc dễ gây bỏng nhất có thể.
  • Luôn giữ bình cứu hoá tại nơi gần bếp
  • Định kỳ hàng tháng kiểm tra đảm bảo máy dò khói trong nhà luôn ổn định và hoạt động tốt
  • Tắm cho các bé nên xả nước nguội trước và pha đúng nhiệt độ phù hợp với bé
  • Để những vật dễ cháy và nguy hiểm như diêm, hay bật lửa… tránh xa tầm tay trẻ nhỏ, ở nơi an toàn
  • Dùng ổ điện có nắp hoặc có lá cách điện bên trong.
  • Không nên để dây điện dài, thò ra hoặc loằng ngoằng trong nhà, nên kiểm tra những dây điện nổi đảm bảo không bị hở điện.
  • Sử dụng gang tay khi tiếp xúc hóa chất tẩy rửa
  • Nên sử dụng kem chống nắng, áo chống nắng khi ra ngoài vào mùa hè, tránh việc cháy da tay, da mặt…
  • Đối với người hút thuốc, phải đảm bảo tàn thuốc cùng đầu lọc khi vứt đi đã dập tắt lửa hoàn toàn sau khi hút.

Người lớn trong gia đình cũng nên có kiến thức cơ bản về việc phòng tránh bỏng, hay sơ cứu khi gặp bất cứ cấp độ của bỏng nào, đồng thời cũng nên có một kế hoạch sẵn sàng ứng phó khi xảy ra nguy cơ bị bỏng ngoài ý muốn.

Cuộc sống an toàn – Tổng hợp

Cấp cứu – sơ cứu kỹ năng Sinh tồn

CHÚC BẠN NHIỀU NIỀM VUI VÀ HẠNH PHÚC!!!